Në “Ditën Ndërkombëtare të Gjuhës Amtare”, Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA) shpalli edicionin e dytë të konkursit “Krenarbëria: Poezi arbëreshe”.
Konkursi i ketij viti ka temen: “Pa të kaluarën, s’ka të tashme – Pa arbërishten nuk ka arbëreshë”.
Qëllimi i këtij konkursi, është mbështetja e krijimtarisë artistike të të rinjve arbëreshë në fushën e poezisë me objekt vetë botën arbëreshe, duke nxitur dygjuhësinë si mjet shprehës, por edhe si element frymëzimi për paraqitjen e historisë, jetës dhe të aspekteve të ndryshme të trashëgimisë arbërore.
Në këtë konkurs mund të marrin pjesë poetë të grupmoshës 18-45 vjeç, me origjinë arbëreshe ose që i përkasin komunitetit arbëresh. QSPA i ftoi të dërgojnë krijimet e tyre të gjinisë së poezisë, brenda datës 21 maj 2025.
Tema e këtij edicioni vjen si rezultat i rrezikut që i kanoset arbërishtes në ditët e sotme, përballë sfidave të globalizmit, ku gjithnjë e më tepër po bie numri i fëmijëve dhe i të rinjve që e mësojnë dhe trashëgojnë këtë gjuhë.
Përballë kësaj situate, kanë reaguar edhe studiuesit ndërkombëtarë, duke e përfshirë arbërishten në Atlasin e gjuhëve në proces zhdukjeje (te UNESCO-s) dhe duke e përcaktuar atë si “gjuhë përfundimisht në rrezik”.
Me anë të konkursit të sivjetmë, QSPA synon të kthejë vëmendjen e të rinjve arbëreshë në këtë pasuri të çmuar identitare, të trashëguar prej gati 600 vjetësh ndër breza. Shpallja e fituesve do të bëhet më 30 maj, ndërsa ceremonia e dhënies së çmimit do të mbahet në fillim të muajit qershor./atsh/KultPlus.com
Projekti shkollor “Arbëreshët” mblodhi sot në mjediset e Qendrës së Studimeve dhe Publikimeve (QSPA), nxënësit e gjimnazit publik “Luan Hajdaraga”, për të trajtuar tema të ndryshme mbi arbëreshët.
Nxënësit, të shoqëruar nga mësuesja e tyre e italishtes Mirela Pasha u pritën nga drejtoresha e QSPA, prof. Diana Kastrati si dhe stafi i qendrës.
Të ndarë në grupe nxënësit trajtuan tema të ndryshme me në qendër arbëreshët e Italisë dhe trashëgiminë e tyre kulturore. Secili prej të rinjve prezantoi temën përkatëse brenda projektit dhe drejtuan pyetje që lidheshin me të: Sa ka ndikuar organizimi gjeografik i arbëreshëve në mbijetesën e këtyre komuniteteve? Si paraqiten pabarazitë në zhvillimin e këtyre komunave? Si ruhen dhe transmetohen ndër breza ritet dhe muzika e arbëreshëve? Çfarë mund të bëjë më shumë shteti shqiptar dhe vetë të rinjtë për mbrojtjen dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore arbëreshe?
Vetë nxënësit shprehën shqetësimin e orëve të reduktuara në kurrikulën shkollore të letërsisë dhe mungesës së autorëve arbëreshë në kurrikulat e arsimit të mesëm në sistemin arsimor shqiptar.
Prof. Diana Kastrati theksoi rëndësinë e njohjes së arbëreshëve nga të rinjtë, ekspedita dhe bashkëpunimet dypalëshe të nxënësve shqiptarë dhe atyre arbëreshë, integrimit të teksteve dhe autorëve arbëreshë në kurrikulën shkollore të këtij cikli, si dhe i ftoi të rinjtë të vizitojnë sërish ambientet e qendrës në të ardhmen dhe të shfletojnë librat dhe literaturën mbi arbëreshët në ambientet e qendrës./atsh/KultPlus.com
600 vjet histori të arbëreshëve, të cilët janë konsideruar edhe si shembull unik në gjithë historinë e trashëgimisë botërore, për shkak të mbijetesës së tyre etnike, kulturore e gjuhësore, po shqyrtohen në universin studimor të rreth dy shekujve.
Në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar nisi të hënën dita e parë e Kuvendit të Studimeve Arbëreshe me temë: “Gjendja aktuale e studimeve mbi arbëreshët”.
Ky aktivitet i rëndësishëm, i organizuar nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA) në kuadër të njohjes dhe analizimit të rezultateve kërkimore-shkencore të deritanishme mbi arbëreshët bëri bashkë emrat më autoritarë të studimeve mbi këtë lëmi nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Italia. Po ashtu, merrnin pjesë edhe përfaqësues zyrtarë të institucioneve të ndryshme shkencore, arsimore, kulturore, si dhe përfaqësues të trupit diplomatik të akredituar në Tiranë.
Në këtë aktivitet të rëndësishëm që bashkon emrat më autoritarë të studimeve sot, Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA) mundëson për herë të parë një pikëvështrim të ri të njohjes dhe analizimit të rezultateve kërkimore-shkencore të deritanishme mbi arbëreshët.
Fjalën e hapjes e mbajti drejtoresha ekzekutive e QSPA-së, prof. Diana Kastrati, e cila pasi falënderoi të pranishmit, theksoi se, “kjo Qendër erdhi si një erë e freskët në mjedisin akademik duke sjellë mendësi të reja, duke “shprishur” disa komoditete të stanjizuara, por gjithmonë duke i qëndruar me objektivitet interpretues të kaluarës sonë, sepse pa rrënjë ne nuk jemi të lirë. Kjo përbën edhe thelbin e ndryshimit të institucionit tonë me ato simotra studimore në Shqipëri”.
“Po shpjegohem më qartë: rrugëtimi kronologjik i studimeve mbi Arbëreshët në Shqipëri në bashkëpunim me Arbëreshët e Italisë në veçanti, si çdo fenomen tjetër që varet nga faktorë politikë më së pari, por edhe strategjikë kulturorë, ka njohur periudha lulëzimi, nëse mund të shprehemi kështu, po aq sa edhe një kurbë në zbritje. Nëse realisht ne duam ta bëjmë pjesë të qenësishme e të natyrshme tonën këtë trung shqiptar të mbetur jashtë kufijve, nëse vërtet jemi aq të ndërgjegjshëm sa të kuptojmë se fati na ka “përkëdhelur” duke na e sjellë akoma këtë “xhevahir” antropologjik të ruajtur fuqishëm pas thuajse gjashtë shekujsh, nëpërmjet e falë një “kryeneçësie” të paprecedentë të kësaj popullate për të qenë “Arbëreshë” në gjuhë, doke, zakone, veshje e kulinari, ose është ky momenti vendimtar i ndërveprimit, ose (pa bërë Kasandrën), vështirë se do të ketë një të dytë. Në këtë kuadër, futet edhe vizioni i punës së Qendrës”, tha Kastrati.
Më tej përshëndeti punimet e këtij Kuvendit edhe zv.ministri i Arsimit, Sportit dhe Rinisë, Olti Rrumbullaku, si dhe drejtoresha e Politikave të Diasporës pranë Ministrisë së Jashtme të Shqipërisë, Mira Hoxha, të cilët vlerësuan punën e zhvilluar deri më tani nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA).
Ndërsa, zv.ambasadori i Italisë në vendin tonë, Alberto Pietrangelo, bëri një ekspoze të bazës ligjore tëe shtetit italian në lidhje me ruajtjen dhe mbrojtjen e gjuhëve minoritare, mes të cilave arbërishtja zë një vend qendror. Por nga ana tjetër, ai nënvizoi që jo vetëm shteti italian, por edhe shteti shqiptar duhet t’i ndihmojë arbëreshët që të ruajnë gjuhën dhe traditat e veta. Sipas tij, Ambasada e Italisë do të jetë një mbështetje e vazhdueshme për ta çuar përpara misionin e QSPA-së dhe rezultatet e këtij Kuvendi do të referohen edhe në Romë, përderisa marrin pjesë me mendimet e tyre ekspertë e studiues me përvojë shumëvjeçare.
Në përmbyllje të fjalëve përshëndetëse, ka treguar përvojën e vet me diasporën historike në Rusi edhe albanologu i shquar Aleksandër Novik. Ai ka vlerësuar botimet dhe punën e deritanishme të QSPA-së dhe shprehu gatishmërinë për bashkëpunime ndërinstitucionale edhe me katedrën e Shën Petërburgut, të cilën e drejton prej vitesh.
Pas përshëndetjeve, ka nisur prezantimi i referateve dhe kumtesave nga studiuesit e pranishëm, ku mes kryesorëve ishin: Italo Sarro, Ymer Çiraku, Agostino Giordano, Evalda Paci, Emin Kabashi, Dhori Qiriazi, Zeqirja Neziri, Klara Kodra, Agim Vinca, Isak Shema, Vebi Bexheti, Kristaq Jorgo etj. / KultPlus.com
Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA) ka nënshkruar ditën e sotme një memorandum bashkëpunimi me Akademinë e Shkencave dhe Arteve të Kosovës (ASHAK).
Dokumenti i nënshkruar nga Drejtoresha Ekzekutive e QSPA-së, Prof. Diana Kastrati dhe Kryetari i ASHAK-ut, Akad. Mehmet Kraja përfshin organizimin e veprimtarive në fushën kërkimore-shkencore, si dhe kryerjen e studimeve të përbashkëta mbi historinë dhe kulturën e komunitetit arbëresh.
Ky memorandum pritet të jetë një marrëveshje e zgjerimit dhe thellimit të marrëdhënieve në mes dy vendeve në fushën e kërkimit shkencor dhe sheh me përparësi koordinimin e punës dhe bashkëpunimin mes studiuesve të rinj të Qendrës së Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët me studiuesit me përvojë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës.
Një nga pikat e memorandumit, e cila lidhet me shkëmbimin e botimeve shkencore ndërinstitucionale u vu menjëherë në zbatim, pasi ASHAK-u ka firmosur dhurimin e një numri të madh librash me fokus në studimet mbi Arbëreshët.
Në ceremoninë e nënshkrimit të memorandumit të bashkëpunimit, ishin të pranishëm studiues dhe akademikë të ndryshëm të Kosovës, të cilët e kanë mirëpritur themelimin e një institucioni të posaçëm kërkimor-shkencor mbi Arbëreshët. /KultPlus.com